Gout hay “thống phong” thực là thống khổ!

Gout hay “thống phong” thực là thống khổ!

Chu NguyễnChứng “gout” gây cho bệnh nhân những cơn đau không bút nào tả xiết sự thống khổ. Làm cách nào khống chế được nó? Dịch bài sau đây của chuyên gia sức khỏe Anne Mullens đăng trên Reader’s Digest số tháng 8, 2015 hy vọng giúp những ai bị gout quấy rối có những lời khuyên bổ ích.

Trong việc lược dịch bài hữu ích trên, chúng tôi dùng từ chuyên môn từ cuốn Từ điển y học Anh Việt của Bs. Phạm Ngọc Trí (Nxb Y Học, 2004). Trong tự điển này, Bs. Trí dịch chữ “gout” là “thống phong” và giải thích như sau: “bệnh do khuyết tật về chuyển hóa uric acid làm acid này và muối của nó (urate) tích tụ nhiều trong dòng máu và trong khớp. Bệnh này gây ra các cơn viêm khớp thống phong (gouty arthritis) cấp và tình trạng phá hủy mãn tính các khớp và lắng đọng các urate (sạn urate) (tophi) ở da và sụn, đặc biệt ở tai. Tình trạng quá nhiều urate cũng gây hại cho thận, và có thể tạo thành sỏi thận.”

Bảy năm trước đây, Julien Gauthier (tên thực đã được thay đổi) người Montreal, lúc đó 47 tuổi, vào một buổi sáng, khi tỉnh giấc thấy ngón cái bàn chân đau đớn vô cùng như có ai dùng búa đập vào không bằng. Sau khi lên internet tìm kiếm, ông ta biết mình đã bị chứng gout hay thống phong.

Từ đó, cuộc sống của Gauthier bị xáo trộn với những cơn đau thấu tim. Sau mỗi cơn phát tác, tiếp đó là tình trạng hồi phục chậm chạp và kém thoải mái và sau vài tháng cơn đau biến mất trước khi triệu chứng tàn phá tái diễn. Đặc biệt, cơn đau không phải chỉ từ ngón cái ban đầu mà lây lan cả bàn chân nên đi đứng khó khăn cho dù phải khập khễnh ra xe lo công việc buôn bán hằng ngày.

Hy vọng giảm các triệu chứng hành hạ thân tâm, Gauthier đã giảm ăn các thức có chứa chất purine như thịt đỏ, hải sản các loại… Nhưng việc kiêng cữ chỉ đỡ chứ không giảm hẳn cơn gout hành hạ. Cứ thế Gauthier chịu dựng trong bốn năm và cuối cùng đã có chọn lựa thích hợp hơn để đối phó với gout.
Mặc dù ông ta đi khám ở phòng mạch bác sĩ gia đình thường xuyên nhưng không vị nào cho thuốc uống cho tới khi tìm tới một chuyên gia thấp khớp. Bà này đã cho Gauthier dùng thừ allopurinol vào năm 2012. Từ đó, Gauthier đã có thể tạm khống chế được các cơn phát tác do gout gây ra. Gauthier tìm ra nguồn hy vọng mới cho dù phải uống thuốc trọn đời.

Gauthier không phải là người duy nhất ở Canada bị khốn đốn bởi gout, mà là một trong khoảng 900.000 người Canada mắc chứng này. Xét khoảng 75 phần trăm bệnh nhân, người ta phát giác cơn đau đầu tiên phát khởi từ ngón chân cái. Mỗi lần gout phát tác thì những thủy tinh thể như những mũi kim do uric acid kết tụ trong khớp mà thành, tạo cho người bệnh cảm giác như bị mảnh kính vỡ đâm phải liên hồi.

Uric acid từ đâu sinh ra? Chúng từ thực phẩm ta ăn uống hằng ngày, nhưng đối với người bị bệnh gout thì lượng này quá lớn không tiêu thụ hết và không thoát ra được bằng đường tiểu nên tồn đọng ở khớp. Nếu thời gian quá lâu mà mức uric acid không được khống chế kịp thời trong máu thì các cơn đau do gout gây ra sẽ thường xuyên hơn và lan rộng có khi làm tổn hại nhiều khớp khác.

Mặc dù nhiều bệnh nhân gout có mức uric acid cao từ lâu nhưng cơn đau đầu tiên có thể gây ra từ một khớp trở nên bế tắc sưng đỏ, nóng hổi và diễn tiến chỉ qua một đêm. Lúc đó thì chỉ một vật nhẹ đụng phải chỗ đau cũng khiến cho con bệnh cảm thấy không còn sức chịu nổi thống khổ.
Đặc biệt phái nam, nhất là các vị trên 40 tuổi thường bị chứng này gấp 4 lần so với nữ giới tuổi dưới 65. Nhưng khoảng lệch này giảm đi vì nữ giới sau thời kỳ tắt kinh cũng dễ bị chứng gout.

Tuy nhiên, bệnh nhân mắc chứng gout không cô đơn vì có nhiều nhân vật nổi danh trên thế giới và trong lịch sử cũng không tránh khỏi chứng này, vì vậy ngày xưa người ta gọi bệnh này là “bệnh của quân vương” (desease of kings). Lịch sử ghi lại vua Henry VIII cũng bị gout hành hạ. Các danh nhân như Isaac Newton, Leonardo da Vinci, Charles Darwin không tránh được cái ách gout đeo nặng suốt đời.

Ngày nay, gout là chứng bệnh của đa số. Các nhà nghiên cứu cho rằng có tới 2 phần trăm dân số các nước phương Tây bị bệnh này và ba phần trăm dân Canada mắc họa gout. Hơn nữa trong vòng 20 năm qua con số bệnh gout gia tăng gấp bội có lẽ vì nạn tăng thể trọng ở dân nước giàu và mức tiêu thụ thịt thà, hải sản và bia rượu tăng nhanh.
Bs. Francisca Sivera, một chuyên viên về thấp khớp của một đại học hàng đầu ở Eda (Tây Ban Nha), nhận định: “Gout là một gánh nặng mỗi lúc một tăng trong các quốc gia phát triển”. Bà nói bệnh nhân gout phải đối diện với những cơn đau ghê gớm và giảm hẳn sinh thú trong cuộc sống.
Cũng giống như trường hợp Gauthier, nhiều bệnh nhân không được săn sóc đúng mức. Bs. Sivera là nhà nghiên cứu hàng đầu, thúc đẩy sự hợp tác quốc tế để nghiên cứu phòng chống chứng gout. Bà đã quy tụ được 474 các chuyên gia về thấp khớp từ 14 quốc gia trên thế giới trong đó có Canada, trong một kế hoạch có tên là “3e” (Evidence, Expertise, Exchange) (tìm triệu chứng, cách chuyên trị và trao đổi kinh nghiệm)

1– Tránh cơn tấn công đầu tiên của chứng thống phong
Thận của mọi người chúng ta đều có thể sản sinh ra chất uric acid. Đối với những người bị bệnh gout, thì hoặc lượng uric acid quá nhiều hoặc do thận sản sinh không đủ chất này. Chúng ta lại có nguy cơ bị chứng gout nếu trong gia đình có người bị chứng này. Tuy nhiên, chúng ta có khả năng tránh phát bệnh bằng cách đừng để thể trọng tăng quá nhiều và nhất là phải quan tâm tới một chế độ ăn uống thích hợp, nên tránh:
– Thực phẩm giàu chất purine, một chất có nhiều trong thịt đỏ, nội tạng sinh vật và hải sản, vì những chất thiên nhiên này khi vào cơ thể sẽ dễ dàng sản sinh ra uric acid.
– Rượu: Những ai lo ngại chứng gout phải giảm lượng bia, rượu vào cơ thể và tránh các cơn say túy lúy. Cũng cần nhớ để cơ thể khô cạn cũng dễ khiến bị cơn gout phát tác, vì thế hằng ngày nên uống chừng hai lít nước cho dù không khát.
– Các thức uống nhiều đường: Hai nghiên cứu, một có đối tượng là phái nam, một nhắm vào phái nữ, do Bs. Hyon Choi, thành viên Đại học y khoa Boston, cộng tác viên của hội nghiên cứu về viêm khớp Canada (Arthritis Research Canada), cho thấy dùng nhiều chất có đường fructose như nước giải khát, nước trái cây có nhiều nguy cơ dẫn tới chứng gout phát tác.

2- Cần được chẩn đoán chính xác:
Nhiều y, bác sĩ tin rằng họ có thể phát giác dễ dàng bệnh nhân bị chứng gout nhờ quan sát thấy những đốt ngón chân sưng tấy, nhất là ở ngón chân cái. Nhận xét này được củng cố nhờ xét nghiệm máu và thấy nồng độ của acid uric cao. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia y tế thế giới cho rằng, muốn chẩn đoán chính xác hơn chứng này, y bác sĩ điều trị phải dùng một cây kim rút thặng dư uric acid từ chỗ sưng.
Bs. Gregory Choy, một chuyên gia viêm khớp (rheumatologist) và về chứng gout tại trung tâm Sunnybrook của Toronto, cho rằng: “Chẩn đoán cách kể trên là tiêu chuẩn hơn hết. Nhưng không phải bệnh viện nào cũng có đủ phương tiện để phân tích kết quả thu được, nên trong thực tế đôi khi bác sĩ vẫn phải phối hợp sự quan sát bề ngoài và xét nghiệm máu.”

3- Điều trị một cơn gout phát tác:
Phần đông các cơn gout sau khi phát tác sẽ giảm dần trong thời gian từ ba ngày tới vài tuần, nhưng cơn đau và chỗ sưng có thể trị bằng các loại thuốc chống viêm. Một loại thuốc có tên là colchicine, do chất chiết ra từ cây nghệ tây (crocuses) từ lâu đã được sử dụng và tỏ ra công hiệu. Trong một số trường hợp, sử dụng một liều lượng thích hợp chất corticosteroid như prednisone cũng tỏ ra có tác dụng khả quan.

4-
Xét nghiệm gout là cơ hội phát giác ra nhiều bệnh khác:
Theo khuyến cáo của chuyên gia quốc tế, sự xuất hiện gout có thể là dấu hiệu cần theo dõi những căn bệnh khác đang phát tác ngầm trong cơ thể bệnh nhân. Bs. Sivera nói rằng bệnh nhân bị gout có khả năng thiệt mạng vì bệnh thận gấp bốn lần so với những người không bị bệnh gout. Như thế, nếu ta thấy gout xuất hiện trên cơ thể thì nên theo dõi chức năng thận của mình và cũng cần theo dõi các chứng khác từ tiểu đường tới tim mạch.

5- Tìm cách hạ mức uric acid:
Sau những cơn gout phát tác đầu tiên, phần đông những người bị gout sẽ tiếp tục bị những cơn phát tác khác trong vòng hai năm. Trừ trường hợp mức uric acid trong máu giảm, nếu không thì những cơn phát tác sẽ tiếp tục mỗi lúc mỗi tăng nhanh và dữ dội. Bước đầu tiên để điều chỉnh mức uric acid thường là cho uống allopurinol, một loại thuốc Gauthier đương dùng, và người bệnh gout sẽ phải dùng nó mãn đời. Trong một số trường hợp allopurinol có thể gây ra tác dụng phụ nguy hiểm, vì có thể làm hư hại tới nội tạng, như gan chẳng hạn. Một phương thuốc khác mới được bào chế là febuxostat.
Bình thường người bệnh được cho sử dùng allopurinol với liều lượng 100 milligram mỗi ngày, và từ đó tăng dần chút ít trong vài tuần để bảo đảm cơ thể bệnh nhân có thể thích nghi, cho tới lúc xét nghiệm máu có kết quả mức uric acid ở dưới 6mg/dL (0.36mmol/L). Bs. Sivera nhấn mạnh: “Liều lượng thấp vô tác dụng khiến bệnh nhân bị nguy cơ vì không thể hòa tan các chất kết tinh từ uric acid. Khi đã dùng thuốc, bệnh nhân phải luôn xét nghiệm máu để xem tiêu chuẩn cần có đã đạt được chưa.”
Bs. Choy cho rằng: “Một số bệnh nhân bệnh gout thấy chứng bệnh biến mất. Những trường hợp này là do bệnh phát khởi do uống bia nhiều, ăn uống quá độ, lên ký quá mau, nay có sinh hoạt điều độ hơn, tập tành nhiều hơn nên bệnh thoái. Còn thông thường gout xuất hiện do bệnh thận hay sự chuyển hóa của cơ thể có vấn đề hay do một điều kiện nào khác thì bệnh sẽ theo mãi người bệnh và chúng ta phải đối phó với nó trọn đời.”

6- Phòng và xử lý “tophi”:
Nếu mức uric acid trong một thời gian quá lâu, kéo dài nhiều năm không được điều trị thì chúng đóng thành tinh thể, được gọi là “tophi”, và đọng ở khớp xương và mô. Những chất tích lũy này có thể làm hư hại vai trò của khớp, dồn ép sợi thần kinh và tạo thành những khối u và hạch xấu xí trên da thịt. Muốn hòa tan “tophi”, các chuyên gia khuyên chỉ có cách làm giảm mức uric acid trong máu và sử dụng thuốc thích hợp và trường hợp nặng quá có thể giải phẫu.

7- Ngăn ngừa tái phát tương lai:
Ngay cả khi mức uric acid cao một số người vẫn không có dấu hiệu bị gout hay có dấu hiệu xuất hiện “tophi”. Nếu như thế thì đừng dùng thuốc hằng ngay trừ khi bệnh phát tác, mà chỉ nên ăn uống theo chế độ làm sao giảm việc hấp thu uric acid vào máu và nên năng tập luyện, tránh mập phì.
Chu Nguyễn

Advertisements